Ο «πολύχρωμος» Owsley: πώς ένας κρύσταλλος LSD έγινε ψευδο-πείραμα placebo
Υπάρχει μια ιστορία από τα 60s που είναι τόσο καλή, που μοιάζει σαν να τη σκηνοθέτησε ψυχολόγος placebo… αλλά την έκανε ένας underground χημικός.
Μιλάμε για τον Augustus Owsley Stanley III, γνωστό ως Owsley ή απλά Bear – τον άνθρωπο που έφτιαξε μερικά από τα πιο θρυλικά batches LSD της δεκαετίας του ’60 και έγινε σχεδόν μυθικό πρόσωπο στη σκηνή του San Francisco και στους Grateful Dead. (Βικιπαίδεια)
Κάπου στα μέσα των 60s, ο Owsley έκανε κάτι που σήμερα θα περιγράφαμε ως άτυπο κοινωνικο-ψυχολογικό πείραμα πάνω στην προσδοκία, το branding και την επίδρασή τους στο trip.
Λίγο context: LSD, κρύσταλλοι και «μάρκες» ονείρων
Το LSD είναι μια απίστευτα ισχυρή ουσία – ενεργή σε δόσεις γύρω στα 20 μg, με τυπικά trips στις 75–150 μg και διάρκεια 8–12 ώρες. (Βικιπαίδεια)
Επειδή είναι τόσο δυνατό, δεν κυκλοφορεί σαν απλή σκόνη· σχεδόν πάντα «κάθεται» πάνω σε κάποιο carrier (ζάχαρη, χαρτί, ταμπλέτες κ.λπ.).
Στα 60s:
- το LSD κυκλοφορούσε σε ζαχαρίτσες, κάψουλες, υγρά
- και σιγά-σιγά άρχισε να αποκτά μάρκες: Blue Cheer, White Lightning κτλ, με φήμη για «ποιότητα», «καθαρότητα», «τύπο» trip.
Ο Owsley έγινε διάσημος για την έμμονη ιδέα του με την καθαρότητα: οι κρύσταλλοι του θεωρούνταν πιο καθαρά ακόμη και από της Sandoz (της φαρμακευτικής που παρήγαγε το νόμιμο Delysid). (Aeon)
Εδώ αρχίζει η ωραία ιστορία.
Το «ψευδο-πείραμα»: ένας κρύσταλλος, πέντε χρώματα, πέντε μυθολογίες
Σύμφωνα με την ανάλυση του Erik Davis στο Aeon (ο οποίος βασίζεται και σε μαρτυρίες του Tim Scully), το 1966 ο Owsley με την ομάδα του έφτιαξαν ένα batch:
- περίπου 10 γραμμάρια υπερ-καθαρό κρυσταλλικό LSD
- το μοίρασαν σε πέντε ίσα μέρη
- έβαψαν το κάθε μέρος με διαφορετικό χρώμα (βαφή)
- ανακάτεψαν με λακτόζη και άλλα έκδοχα ώστε να μπορούν να το ταμπλετάρουν
- και το έριξαν στην αγορά ως διαφορετικά «barrels» / ταμπλέτες. (Aeon)
Κρίσιμο σημείο:
Ήταν ΟΛΑ από το ίδιο ακριβώς κρύσταλλο. Ίδια παρτίδα, ίδια καθαρότητα, πρακτικά ίδια δόση.
Παρόλα αυτά, όταν τα χρώματα κυκλοφόρησαν στον δρόμο, άρχισαν να χτίζονται εντελώς διαφορετικές φήμες για το καθένα:
- Τα κόκκινα λέγονταν «παράδοξα ήπια»
- Τα πράσινα θεωρούνταν «σπιντάτα / διεγερτικά»
- Τα μπλε μια «ισορροπημένη» επιλογή
- Κάποιο χρώμα απέκτησε φήμη για πιο «πνευματικό» ή «μυστικιστικό» trip (Aeon)
Και όλα αυτά παρ’ ότι:
- η χημεία ήταν ίδια,
- η δόση σχεδιασμένη από τον ίδιο άνθρωπο,
- και ο μόνος πραγματικός παράγοντας που άλλαζε ήταν… το χρώμα και η φήμη.
Γι’ αυτό ο Davis το περιγράφει ως ένα άθελά του πείραμα κοινωνικής ψυχολογίας πάνω στη δύναμη της προσδοκίας, του branding και του placebo στον ψυχεδελικό χώρο. (Aeon)
Ήταν όντως placebo; Ή απλά «ψυχολογικό EQ boost» πάνω σε πραγματικό LSD;
Σημαντική λεπτομέρεια:
Δεν μιλάμε για placebo στο κλασικό ιατρικό νόημα. Το LSD ήταν απολύτως πραγματικό και ισχυρό.
Αυτό που ήταν τύπου placebo είναι:
- οι διαφορές που ανέφεραν οι χρήστες μεταξύ χρωμάτων
- το «αυτό είναι πιο mellow», «αυτό είναι πιο visual», «αυτό είναι πιο speed-like» κ.λπ.
Αυτές οι διαφορές είναι σχεδόν σίγουρα προϊόν:
- προσδοκίας (τι σου είπαν ότι κάνει το χρώμα Χ),
- κοινωνικής μετάδοσης (τι λένε οι άλλοι ότι «παίζει» με τα κόκκινα/μπλε/πράσινα),
- branding (όπως στα cola tests με Coke vs Pepsi, όπου το brand μόνο του αλλάζει ενεργοποίηση σε εγκεφαλικές περιοχές). (Aeon)
Κλασικό φαινόμενο: όταν υπάρχει ισχυρή ουσία + ισχυρή ιστορία, το μυαλό «γεμίζει τα κενά» με βάση την αφήγηση που έχει ακούσει.
Τι μας λένε τα χρώματα για τα χάπια (και τα barrels του Owsley)
Η ιστορία του Owsley κουμπώνει τέλεια με ένα κομμάτι της placebo literature:
το χρώμα των χαπιών επηρεάζει τις προσδοκίες για το τι “πρέπει” να κάνουν.
Μελέτες έχουν δείξει ότι:
- κόκκινα / πορτοκαλί χάπια → γίνονται πιο εύκολα αντιληπτά ως διεγερτικά
- μπλε / πράσινα χάπια → συνδέονται με ηρεμιστική / κατασταλτική δράση (SAGE Journals)
Και σε placebo μελέτες, απλά η εμφάνιση του χαπιού:
- αλλάζει τις αναφορές των συμμετεχόντων
- ενίοτε συνοδεύεται και από μετρήσιμες φυσιολογικές αλλαγές (π.χ. άλγος, πίεση, καρδιακό ρυθμό). (MedicalNewsToday)
Τώρα, βάλ’το αυτό δίπλα στο LSD:
- Το LSD είναι «μη-ειδικός ενισχυτής» της ψυχής, όπως το έθεσε ο Stanislav Grof – δεν σου «βάζει» συγκεκριμένα περιεχόμενα, amplάρει ό,τι υπάρχει ήδη: προσδοκίες, φόβους, ελπίδες, ιστορίες. (PMC)
- Το χρώμα + το “brand story” του κάθε barrel λειτουργεί σαν ψυχολογικό primer – δηλαδή “προγραμματισμός” του τι περιμένεις να νιώσεις. (Aeon)
Οπότε:
Ίδιο LSD + διαφορετικό χρώμα + διαφορετική ιστορία
⇒ διαφορετική αναφορά εμπειρίας, χωρίς υποχρεωτικά διαφορετική φαρμακολογία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα είναι στο μυαλό σου και η χημεία δεν παίζει ρόλο.
Σημαίνει ότι η χημεία και η φαντασία συνεργάζονται, και ο Owsley – συνειδητά ή μη – το έκανε πολύ εμφανές.
Set & setting, αλλά και… «skin & branding»
Στον χώρο των ψυχεδελικών μιλάμε συνέχεια για set & setting:
- Set = η ψυχική σου κατάσταση, προσωπικότητα, προετοιμασία, προσδοκία
- Setting = το περιβάλλον, οι άνθρωποι, η μουσική, η κουλτούρα γύρω σου (Academia)
Η ιστορία του Owsley προσθέτει ακόμη ένα layer:
- η μορφή / συσκευασία της ουσίας (το “skin” της)
- το χρώμα, το σχέδιο, το όνομα, η φήμη
Ακόμα κι αν η ουσία μέσα είναι ίδια, η εμπειρία δεν είναι ποτέ 100% ίδια, γιατί:
- ο εγκέφαλος ερμηνεύει τι σημαίνει το συγκεκριμένο ταμπλετάκι
- και το LSD, ως «non-specific amplifier», ανεβάζει αυτή την ερμηνεία σε full 4K HDR. (Aeon)
Υπό αυτή τη σκοπιά, ο πολύχρωμος Owsley έδειξε κάτι βαθιά ανθρώπινο:
Δεν παίρνεις απλά μια χημική ουσία· παίρνεις μια ιστορία πακεταρισμένη σε μορφή, χρώμα, μύθο και κοινωνικό πλαίσιο.
Τι σημαίνουν όλα αυτά σήμερα; (χωρίς να προτρέπουμε κανέναν σε χρήση)
Χωρίς καμία προώθηση χρήσης ουσιών – μιλάμε καθαρά ιστορικά και επιστημονικά – η ιστορία αυτή ρίχνει φως σε μερικά πράγματα που ισχύουν γενικότερα:
- Οι ιστορίες που πιστεύεις επηρεάζουν το σώμα σου.
Δεν ισχύει μόνο στα ψυχεδελικά. Το placebo φαινόμενο το βλέπουμε σε πόνο, κατάθλιψη, άγχος, IBS, ακόμα και σε βιοδείκτες σε κλινικές μελέτες. (MedicalNewsToday) - Το branding δεν είναι μόνο marketing – είναι “νευρο-σκηνοθεσία”.
Από τα ονόματα των φαρμάκων μέχρι το design των συσκευασιών και την εικόνα ενός συμπληρώματος, όλα αυτά λειτουργούν σαν “pre-trip” προγραμματισμός στο μυαλό, ακόμη και όταν το “trip” είναι μια καθημερινή εμπειρία (π.χ. παίρνω ένα αγχολυτικό). (MDPI) - Στα ψυχεδελικά, η προσδοκία κάνει turbo-charge.
Επειδή οι ουσίες αυτές ενισχύουν την εσωτερική σου εμπειρία, το τι πιστεύεις γι’ αυτές έχει ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα από ό,τι σε πιο «χαμηλής συνειδησιακής έντασης» φάρμακα.
Γιατί η ιστορία του Owsley είναι τόσο… διδακτική;
Γιατί αποδομεί ένα πολύ συχνό narrative:
«Αυτό το συγκεκριμένο τάδε acid είναι ντε και καλά έτσι, γιατί έτσι είναι η χημεία του.»
Η ιστορία δείχνει ότι:
- Μπορεί να έχεις ίδια χημεία
- αλλά ριζικά διαφορετικές εμπειρίες
- μόνο και μόνο επειδή έχεις αλλάξει χρώμα, όνομα και φήμη.
Οπότε, για όποιον ασχολείται με:
- ψυχεδελική έρευνα
- κλινικές εφαρμογές (π.χ. assisted psychotherapy)
- ή απλά την ψυχολογία της προσδοκίας και του placebo
…ο πολύχρωμος Owsley είναι μια ωραιότατη ιστορική case study για το πώς:
- η ουσία,
- το αφήγημα,
- το περιτύλιγμα
- και το κοινωνικό οικοσύστημα
συμπλέκονται σε μια εμπειρία που νομίζουμε ότι είναι «καθαρά χημική».
Η ειρωνεία;
Ακόμη και η ιστορία αυτού του «πειράματος placebo» πιθανότατα έχει… μεγαλώσει σαν αστικός μύθος με τα χρόνια. Δηλαδή ακόμη και το πώς τη διηγούμαστε σήμερα είναι επηρεασμένο από τις δικές μας προσδοκίες για το πόσο «μαγικό» και «σοφό» πρέπει να είναι το 60s acid lore. (Aeon)
Σε τελική ανάλυση, το μάθημα είναι αρκετά γειωμένο:
Το μυαλό σου δεν είναι παθητικός δέκτης.
Παίζει μπάλα. Σχεδιάζει. Βάζει χρώμα.
Κι ο Owsley, με τα πέντε χρώματα από το ίδιο κρύσταλλο, μας το έκανε υπερβολικά ξεκάθαρο.
